آنكه شر عدمى است با بديهى بودنش اگر في الجمله تأمّل شود ايضا در محلّ خود اقامهء برهان بر او شده است كه جاى ذكرش اينجا نيست . « 1 » إنّك على كل شيئى قدير . بدان كه در فقرهء سابقه اثبات اصل قدرت فرمود نسبت بخصوص ما يشاء و در اين فقره اثبات نمود عموم قدرت را چه نسبت به اشيائى كه خود بخواهد يا غير بخواهد و كسانى كه مخالف عموم قدرت حقّند ، بسيارند . اما از غير اسلام مثل ثنويّه كه معتقد به يزدان و اهرمن ، و مجوس كه قائل به نور و ظلمت و نصارى كه قائل به اقانيم ثلاثه هستند و بالجمله هر كس كه قائل به تعدّد مبدأ است ، او قدرت حق را محيط نداند به همهء ممكنات و امّا از فرق مسلمين پس از ايشان كسانى هستند كه مىگويند ، قدرت ندارد خدا بر فعل قبيح [ 1 ] و بعضى مىگويند كه قدرت ندارد بر مثل فعل عبد [ 2 ] و بعضى مىگويند افعال عباد تفويض به خود آنها شده است ، خدا ابدا دخيل در فعل عبد نخواهد بود و اين طائفه را مفوّضه [ 3 ] مىگويند و در قبال اين قول ، قول اشعرى است كه مىگويند فعل عبد ، فعل خداست ، ابدا عبد دخل ندارد ، حركت عبد مثل حركت دست مرتعش است و اين طايفه را با اين لحاظ جبريّه مىگويند [ 4 ] و ائمّه حق و اماميّه و الرّاسخون في العلم قائلند به

--> [ 1 ] نظّام از سران معتزله بر آن است كه خداوند بر فعل قبيح قادر نيست چون فعل قبيح يا به دليل جهل است و يا به خاطر احتياج و خداوند از هر دو مبرّا است . [ 2 ] جبّائيان ( ابو على و أبو هاشم جبّائى ، از سران معتزله ) برآنند كه خداوند بر مثل فعل عبد قادر نيست چه در آن صورت اجتماع وجود و عدم لازم آيد . [ 3 ] مفوّضه پنداشته‌اند كه خداى تعالى حضرت محمّد صلى اللّه عليه و آله را بيافريد و تدبير عالم را به وى واگذار كرد و اوست كه روزيهاى مردم را بداد و رسولان را برانگيخت . دستهء ديگر از مفوّضه كه از غلاة شيعه‌اند گويند : خداوند امور عالم را به ايشان تفويض نمود و ايشان زمين و آسمان و اهل آن را بيافريدند و از اين جهت است كه در نماز ، در ركوع سبحان ربى العظيم گوييم و در سجود سبحان ربى الأعلى ، زيرا خداوند همان على عليه السلام است و خداوند بزرگ ، خدايى است كه عالم را به على عليه السلام و اولاد او داده است . ( فرهنگ فرق اسلامى ، ص 424 و 425 به نقل از الفقر المفترقه ، ص 43 ، اعتقادات فخر رازى ، ص 72 ، المقالات و الفرق ، ص 238 و تبصرة العوام ، ص 76 ) . [ 4 ] جبريّه معتقدان به جبر و زور ، كسانى هستند كه تمام افعال بندگان را به خداى تعالى نسبت مىدهند و براى بندگان او هيچگونه اختيارى قائل نيستند . . . ( فرهنگ فرق اسلامى ، ص 136 ) . ( 1 ) به كتاب عدل الهى استاد شهيد مطهّرى مراجعه شود .